नाकामा परिचयपत्र झन्झटिलो

काठमाडौँ — भारतसँगका प्रमुख नाका हुँदै आवतजावत गर्न परिचयपत्र व्यवस्था गर्ने निर्णयको औचित्यमा सरोकारवालाले प्रश्न उठाएका छन् । बेलाबेला हुने गतिविधिको निगरानीबाहेक अन्य अवस्थामा सर्वसाधारणले सहज वारपार गर्न पाउँदै आएका छन् । परिचयपत्रको झन्झटिलो प्रावधानले यसमा जटिलता थप्ने उनीहरूको चिन्ता छ । यही सन्दर्भमा कान्तिपुरले विभिन्न नाकाको आवागमनको अवस्था एवं तौरतरिका अध्ययन गरेको छ ।

पशुपतिनगर : मात्र सोधीखोजी
भारतको दार्जिलिङसँग सीमा जोडिएको इलामको पूर्वी भूभाग आउजाउ गर्न दर्जनौं नाका छन् । पशुुपतिनगर फाटक नाकाबाट दैनिक हजारौं सर्वसाधारण ओहोरदोहोर गर्छन् । सवारीसाधनमा र पैदलै सीमा पार गर्दा दुवै पक्षको निगरानी गर्ने गरेका छन् । नेपालबाट जाँदा भारतीय प्रहरीले सीमा गेटमा सम्पूर्ण विवरण लिन्छ । कुन ठाउँको नागरिक हो, कहाँ जाने, किन जाने, कसलाई भेट्ने आदि खुलाएपछि मात्र उसले जान दिन्छ । फर्कंदा पनि उसलाई जानकारी गराउनुपर्छ ।

पशुपतिनगरबाहेक मानेभन्ज्याङ, सिमाना बजार, पुलखोला, फाटक, पेनल, हिले, गुफापातल, छब्बिसे, शान्ति बजार, जिर्मले, सलकपुरलगायत स्थानबाट सीमा वारपार गर्न सकिन्छ । ती सबै नाकामा दुवै देशका प्रशासनिक निकाय नभएकाले आउजाउमा कठिनाइ छैन । घाँसदाउरादेखि अर्मपर्म र चिया टिप्नसम्म यहाँका बासिन्दा दैनिक सीमा वारपार गर्छन् ।

भारतीय सीमा क्षेत्रमा बाक्लो गरी एसएसबी क्याम्प राखिएको छ । सामग्री ढुवानी र बिक्रीका लागि भारतीय बाटो प्रयोग गर्दा एसएसबीले दु:ख दिने गरेको गुनासो पनि पछिल्लो समय कमै सुनिन्छ । ‘भारतीय प्रहरीले आउनेजानेको विवरण लिने र निगरानी गर्ने क्रम यथावत् छ,’ पशुपतिनगरका मिलन क्षत्रीले भने, ‘तर यात्रुलाई दु:ख दिएका घटना पछिल्लो समयमा खासै सुनिएको छैन ।’

नेपाल छिर्ने भारतीयलाई भने उति कठिन छैन । नेपाली प्रशासनले सामान्य निगरानी गर्ने र शंका लागे मात्रै सोधखोज गर्ने गरेको छ । भारतबाट सवारीसाधन लिएर आउने र राजस्व बुझाएर नेपालका विभिन्न भूभाग पुग्ने क्रम निरन्तर छ । त्यहाँको राजस्वको मुख्य स्रोत पनि भारतीय नम्बर प्लेटका गाडी नै हुन् । नेपालतर्फ पशुपतिनगरस्थित इलाका प्रहरी कार्यालयसहित जौबारी, श्रीअन्तु, शान्तिबजारमा प्रहरीचौकी छ भने मानेभन्ज्याङमा सीमा प्रहरी चौकी छ । सन्दकपुरदेखि जिर्मलेसम्मको ४४ किलोमिटर सीमा क्षेत्रमा यिनै प्रहरी चौकीले आउजाउको अवस्था र सामग्री ओसारपसारको निगरानी गर्ने गरेको इलामका प्रहरी उपरीक्षक माधवप्रसाद श्रेष्ठले बताए । 

काँकडभिट्टा : तेस्रो मुलुकका लाई सहज
काँकडभिट्टास्थित मेची नाका अन्यको तुलनामा सहज छ । यही सहजताको फाइदा उठाउँदै तेस्रो मुलुकका नागरिकसमेत अवैध रूपमा नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका छन् । खासगरी बंगलादेशी, भुटानी, तिब्बती र श्रीलंकाली नागरिकले यो नाका अवैध आउजाउका लागि प्रयोग गर्ने गरेका छन् । भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) ले गत वर्ष स्वतन्त्रता दिवसको पूर्वसन्ध्यामा अवैध रूपमा नेपाल प्रवेश गर्न लागेका पाँच जना श्रीलंकालीलाई पानीट्यांकी नाकाबाट नियन्त्रणमा लिएको थियो ।

भारतीयसँग भाषा र रूपरंग मिल्ने भएकाले सबैभन्दा बढी बंगलादेशी अवैध रूपमा नेपाल छिर्ने गरेका छन् । उनीहरू भारत पनि अवैध बाटोबाटै आउँछन् । यो नाकामा वैधानिक बाटोबाट नेपाल आउने र फर्किहाल्ने बंगलादेशीको संख्या पनि उल्लेख्य छ । अध्यागमन कार्यालय काँकडभिट्टाका अनुसार यो वर्षको पहिलो चौमासिकमा ६ सय ६६ बंगलादेशी, तीन श्रीलंकाली, ५ पाकिस्तानी आएका छन् ।

जोगबनी : शंकास्पदमाथि निगरानी
विराटनगरको जोगबनी नाकाबाट आउजाउ गर्न सर्वसाधारणलाई समस्या छैन । भारतीय प्रहरीले नेपालबाट उपभोग्य वस्तु खरिद गर्न जोगबनी बजार पुगेका जोकोहीलाई सामान्य अवस्थाझैं आउजाउ गर्न दिएको छ । जोगबनी रेल्वे प्रहरीले शंकास्पद रूपमा नाकाबाट प्रवेश गर्ने महिलासहित चिनियाँ, पाकिस्तानी र बंगलादेशी नागरिकलाई विशेष निगरानी राख्दै आएको नेपालस्थित सीमा प्रहरी चौकीकी नायब निरीक्षक मुना डाँगीले बताइन् ।

यो नाकाबाट दैनिक सरदर ८ हजार सर्वसाधारण ओहोरदोहोर गर्ने गरेको उनको भनाइ छ । ‘बेचबिखन गर्ने उद्देश्यले सीमा छिराएको पाइए महिलालाई उनीहरूले रेल्वे स्टेसन, फारबिसगन्ज र पटनासम्मबाट पक्राउ गरी नेपाल प्रहरीलाई बुझाउने गरेका छन्,’ उनले भनिन् । नेपाल प्रहरीले पनि भारतबाट आउने शंकास्पद व्यक्तिलाई निगरानी गर्दै आएको छ । सामान्यतया यो नाकाबाट जोगबनी बजारमा उपभोग्य वस्तु किन्न जाने सर्वसाधारणको भीड हुन्छ । उताबाट सामान खरिद गरेर आउनेलाई भारतीय सुरक्षाकर्मीले जाँच गर्दैन । 

सुनौली : अव्यवस्थाले सास्ती
सुनौली नाका व्यवस्थित हुन नसक्दा यात्रु र सामान ढुवानीमा सधैं सास्ती हुने गरेको छ । भारतीय सुरक्षाकर्मी, भन्सार, अध्यागमनलगायत निकायले सडकमै यात्रु र सामग्री ढुवानी जाँच गर्दा दैनिक घण्टौं जाम हुन्छ । नेपालको फितलो जाँचका कारण सुरक्षा चुनौती पनि उत्तिकै बढेको नेपाल–भारतमैत्री समाजका अध्यक्ष डा. शान्तकुमार शर्माले बताए । ‘केही वर्ष अगाडि जस्तै सर्वसाधारणसँग भारततर्फ हुने गरेको दुव्र्यवहार र खुलेआम अवैध असुलीका घटनाले सधैं सास्ती छ,’ उनले भने, ‘यात्रुलाई गरिने दुव्र्यवहार रोक्न पटक–पटक ध्यानाकर्षण गराए पनि रोकिएको छैन ।’

सुनौली नाकाबाट भारततर्फ प्रवेश गर्दा प्रत्येक यात्रु र गाडीलाई भारतीय एसएसबीका सुरक्षाकर्मीले बिनाजाँच जान दिँदैनन् । प्रत्येक यात्रुले त्यहाँ राखिएको सुरक्षायन्त्र ‘वाक थ्रु’ प्रयोग गर्नैपर्ने हुन्छ । सामानसहितको झोला खोलेर खानतलासी गरिन्छ । नेपालमा सामान छाडेर फर्केका भारतीय मालवाहक गाडीसमेतको मेसिनले स्क्यानिङ गरेर मात्रै भारततर्फ प्रवेश अनुमति दिइन्छ । नेपालतर्फ भने यसखालको सुरक्षा उपकरण र प्रक्रिया छैन । ‘सुनौली नाका विश्वकै मान्छे आवतजावत गर्ने प्रमुख नाका भएकाले व्यवस्थित गर्न अति जरुरी छ,’ रूपन्देहीका एसपी श्यामलाल ज्ञवालीले भने, ‘सीमा नाकामा यात्रुलाई सुविधा र सुरक्षा प्रभावकारी बनाउने पूर्वाधार भने छैनन् ।’ 

रुपैडिहा : घटेन दुव्र्यवहार
नेपाल–भारत सुरक्षा अधिकारीको हालै भएको सुरक्षा बैठकमा बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रमेश केसीले सीमामा नेपालीमाथि हुने गरेको दुव्र्यवहार रोक्न आग्रह गरे । उनले दुईदेशीय सुरक्षा बैठकमा उक्त मुद्दा उठाएको पहिलो होइन । वर्षमा तीन/चारपल्टको बैठकमा बाँकेका सुरक्षा अधिकारीले यसैगरी दुव्र्यवहार र नेपालीमाथि हुने लुटपाटका घटना उठाउँदै आएका छन् । तर, नेपालीमाथि हुने दुव्र्यवहार रोकिएको छैन । खासगरी मजदुरीका लागि भारत जाने नेपालीले बढी सास्ती खेपिरहेका छन् ।

‘यसपल्टको बैठकमा पनि नेपालीमाथि हुने दुव्र्यवहारलाई प्राथमिकतासाथ उठाएका छौं । काम गरेर फर्किने नेपालीमाथि सीमामा हुने सास्तीका कुरा भनेका छौं,’ केसीले भने । रुपैडिहामा भारतीय कस्टम, थाना, वन र एसएसबीको सुरक्षा जाँच छ । एसएसबीले सुरक्षा जाँचका लागि एक्सरे मेसिन राखेको छ । उसले नेपालीको अभिलेखसमेत राख्न सुरु गरेको छ । ती चेकपोस्टमा कडा सुरक्षा जाँच हुँदा नेपालीले सास्ती भोग्नुपरेको हो । 

वनबासा र गौरीफन्टा : सहज
प्रदेश ७ का मुख्य नाका वनबासा र गौरीफन्टामा आवतजावत सहज छ । कहिलकाहीँ नेपालीले सास्ती भोग्नेबाहेक अरू बेला यी नाकामा खासै समस्या छैन । ‘सीमामा आउजाउ गर्न खासै समस्या छैन,’ धनगढीका किराना पसले राजु गुप्ता भन्छन्, ‘गौरीफन्टा बजार विस्थापित भइसकेको भए पनि भारतका जुनसुकै सहर पस्न त्यहाँ पुग्नैपर्ने भएकाले रौनक घटेको छैन ।’

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७५ ०८:११

प्रतिकृया दिनुहोस

आज देखि नयाँ मुलुकी ऐन लागुहुँदै, आमनागरिकको दैनिकीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने

तत्कालीन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाले विक्रम संवत १९१० सालमा निर्माण गरेको ‘मुलुकी ऐन’ लाई प्रतिस्थापन गरी आजदेखि ‘मुलुकी देवानी (संहिता),

सांसदलाई पेस्तोल ताकेको आरोपमा ३ सय ३५ जना पक्राउ

महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौँले सांसद निरु पाल पेस्तोल प्रकरणमा हालसम्म ३ सय ३५ जनालाई पक्राउ गरेको छ । काठमाडौं प्रहरीका प्रमुख एसएसपी विश्वराज

सांसदमा सत्ता र प्रतिपक्षबीच चर्काचर्की, कांग्रेसले माग्यो प्रधानमन्त्रीको राजीनामा

प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका सांसदले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको राजीनामा मागेपछि प्रतिनिधि सभाको बैठकमा सत्तापक्ष र प्रतिपक्षका